چکیده مقاله
پیشرفتهای دنیای قرن 21 کتابخانهها را دگرگون و دنیای وسیعی از اطلاعات در یک مکان فاقد دیوار فراهم آورده است. مواد اطلاعاتی آنها الواحهای لیزری و شبکههای اطلاعاتیاند.
در قرن جاری شاهد مدارس و دانشگاههای مجاز خواهیم بود.
چکیده
کتابخانهها محل گردآوری منابع و اشاعه اطلاعات سازمان یافته گروههای استفاده کننده بودهاند. واژه کتابداری Librarian ship انتخاب شده است. رانگاناتان واژه Libraryscience را جایگزین کرد. اساس این علم گردآوری، نگهدازی و استفاده از رسانهای ارتباطی مدون میپردازد. علوم کتابداری و اطلاعرسانی دانشی است که به مطالعه و شیوههای تولید دانش، گردآوری منابع اطلاعاتی، بازیابی و اشاعه منابع و محملهای اطلاعاتی میپردازد.
Information یعنی «اطلاعات» یا «اطلاعرسانی» به نام این دانش اضافه شد.
امروز از آن به عنوان and Library Informationsciene" " یا علوم کتابداری و اطلاعرسانی یاد میشود.
نظرات بسیار زیادی درباره آینده حرفه کتابداری و نقش کتابداران در آینده ارائه شده است. دستهای، کتابداران را دایاناسورهای عصر اطلاعات لقب دادهاند و عقیده دارند که عمر کتابداران به سر آمده است اما دستهای دیگر این نظریه را رد کردهاند. به نظر میرسد که نظر گورمن و کراوفورد نظر کاملی باشد. گورمن و کراوفورد، کتابخانههای آینده را چنین تصویر میکشند که:
- آینده یعنی هم ارتباطات چاپی و هم ارتباطات الکترونیکی
- آینده یعنی هم متون خطی و هم متوم فرامتن
- آینده یعنی هم دخالت کتابداران(در بازیابی اطلاعات) و هم دسترسی مستقیم توسط کاربران
یکی از مهمترین دغدغههای اطلاعرسانان و کتابداران آگاهی از آن چیزهایی است که در آینده در انتظار آنان و حرفه و خدمات آنهاست. روند شتابان تغییرات فناوری در زمینه اطلاعرسانی و کتابداری سبب گردیده است تا دستاندرکاران امر مهم و حیاتی مدیریت دانش و کتابداری، حساسیت این تغییرات را بیش از دیگر کارشناسان درک کنند و با چشمانی باز و اذهانی هوشیار خود را آماده تغییراتی نمایند که دانش و فناوری به زودی نه فقط برای آنان، بلکه برای کلیه دستاندرکاران امر، اشاعه دانش به ارمغان میآورد.
از این رو مطالعه آینده و کاوش پیرامون آن در چارچوب و قالبی علمی و آنچه که این روزها از آن به عنوان آینده پژوهی یاد میشود یکی از مهمترین ضروریات برای کتابداران و اطلاعرسانان امروزی است. در حال حاضر سازمانها و موسسات بسیاری دستاندرکار امر آینده پژوهی با گرایش اطلاعرسانی و کتابداری هستند.
آینده پژوهان شعار معروفی دارند با این عبارت که: "نباید منتظر آینده شد، بلکه باید آینده را ساخت." بدیهی است کتابداران و اطلاعرسانان نیز نباید منتظر آینده بنشیند و رویکردی منفعلانه را در این ارتباط در پیش گیرند، بلکه باید با ابتکار و خلاقیت زمینههای نوآوری در این عرصه را خودشان ایجاد نمایند و دیگران (از جمله کارشناسان فناوری اطلاعات و ارتباطات) را به گونهای فعال به دنبال خود بکشند و آنان را بر مبنای نیازهای اطلاعاتی جامعه هدایت کنند.
تهیه کننده: آقای چوپانی
کتابخانه هیبرید پیوستاری میان کتابخانه سنتی و دیجیتالی است که دست آورد بالقوه آن بهره وری از مجموعه های سنتی در کنار مواد دیجیتالی است . کتابخانه هیبرید رویکرد متفاوتی را نسبت به کتابخانه تمام دیجیتال بر می گزیند و ضمن تآکید بر دسترسی به اطلا عات که خواست ،پیش بینی راهکارهایی برای دسترسی به مدارک در قالب غیر دیجیتالی را نیز مورد توجه قرار دهد.
ویژگیهای کتابخانه هیبرید
دستاورد بالقوه خدمات هیبرید بهره وری از مجموعه های سنتی است.اندیشه ایجاد کتابخانه های هیبرید از این باور نشات می گیرد که براوردن نیازهای اطلاعاتی کاربران یا دسترسی به منابع سنتی یا منابع دیجیتالی به تنهایی میسر نمیشود.کاستی های رویکردهای سنتی در تحویل اطلاعات و مدارک شناخته شده اند و رویای ایجاد کتابخانه های تمام دیجیتالی ـاگر نه برای همیشه ،دست کم در حال حاضرـدور از دسترس است. منابع سنتی با انکه از لحاظ علمی، تاریخی ،اقتصادی، و فرهنگی بسیار ارزشمند هستند ، به دلیل دشواری کشف اطلاعات ،تحت الشعاع دسترسی آسان و سریع به منابع دیجیتالی ، به ویژه وب،قرار گرفته است. افرادی که عمدتا" به وب وابسته اند مجموعه های معتبر کتابخانه های خود را قربانی سهولت و دسترس پذیری منابع وب می کنند. کتابخانه هیبرید رویکرد متفاوتی را نسبت به کتابخانه تمام دیجیتالی بر می گزیند و ضمن تاکید بر دسترسی به اطلاعاتی که خاص کتابخانه های دیجیتالی است ،پیشبینی راهکارهایی برای دسترسی به مدارک در قالبهای غیر دیجیتالی را نیز مورد تاکید قرار می دهد . این امر ضمن خارج کردن مجموعه های سنتی از انزوا ،نیاز به دیجیتالی کردن یا تهیه نسخه های دیجیتالی برخی مواد را کاهش داده و بدین ترتیب خطر افزونگی در مجموعه های گرداوری شده را نیز کاهش می دهد. می توان گفت که کتابخانه هیبرید کتابخانه ای است که در ان ، میان مواد سنتی و دیجیتالی همزیستی وجود دارد.
واژه ی هیبرید نیز مانند سایر نامهایی که بر کتابخانه های نوین اطلاق می شود از رشته های بیولوژی و با عنایت به تئوری تکامل و اصل تنازع بقا به وام گرفته شده است. کاربرد "هیبرید" در جامعه ی کتابداری و اطلاع رسانی حاکی از توانایی انطباق با هردو محیط چاپی و دیجیتالی است.محیط اطلاعاتی هیبرید به منزله ی محیطی توصیف کرد که در ان گستره ای مناسب از خدمات ناظر بر محمل های متفاوت اطلاعاتی به شیوه ای همگون و یکدست واز طریق رابطی واحد در اختیار کاربران قرار می گیرد و نیز ممکن است خدمات توزیع شده محلی یا دور دست را به صورت چاپی و الکترونیکی در بر گیرد. این محیط کلیه عملکردهای زیر یا برخی از انها را فراهم می اورد:کاوش و مکان یابی و درخواست وتحویل واستفاده صرف نظر از حوزه ای که اشیا در ان نگهداری می شوند. حوزه عمل انها ممکن است کتابخانه ها و ارشیوها و موزه ها و دولت باشد . ممکن است پیکربندی پویایی برای بازتاب علاقه کاربران انفرادی یا گروهی وجود داشته باشد . این محیط به نظامهای باز و قراردادهای استاندارد وابسته خواهد بود.
تهیه کننده: خانم عقبایی
یکی از بزرگترین مسائلی که همیشه در مبحث جامعه اطلاعاتی ذهن کارشناسان را به خود مشغول می کند فاصله عجیب و تفاوت ساختاری جامعه اطلاعاتی تصویر شده در کشور با استانداردهای بین المللی است. همیشه احساس می کنم مهندسی اجتماعی اطلاعات در مرزهای ایران خواسته و ناخواسته با رویکر درونگرایی پیش می رود همچون سیستم بسته ای که تراوایی لازم را برای ورود و خروج اطلاعات ندارد.
این معضل به جز موارد استثنایی و مقطعی در تمام بخش های علمی و آموزشی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی کشور وجود دارد. سیستمی که مخاطبانش را با اطلاعات محدود و در بسیاری مواقع کهنه مواجه می سازد.
از این رو با تمام تلاش های موجود و به دلیل کمیود یا کندی ارتباطات بخش های مختلف کشور با جامعه جهانی جامعه اطلاعاتی ما فقط در لایه هایی خاص از مردم و آن هم در ابعاد ملی شکل می گیرد. در حالی که شفافیت اطلاعات و اطلاع رسانی گسترده و بهره گیری عمومی از فناوری اطلاعات می تواند باعث رفع بسیاری از معضلات کشور باشد.
عقب ماندگی کشور در تولید علم و فناوری از یک سو و خروج سریع نخبگان کشور از سوی دیگر باعث تخلیه کشور از منابع سازنده یا توسعه دهنده فناوری و علم شده است و به همین خاطر کشور مدام در حال درجا زدن و یا پس رفت است.
ما به دلیل فاصله نامناسبی که از جامعه اطلاعاتی جهانی داریم هیچ گاه به درک درستی از فناوری و علم نمی رسیم به همین خاطر است که علم و فناوری برای ما جنبه ابزاری و مصرفی پیدا می کند از دانشگاه فقط مدرک گرفتنش را می دانیم از اینترنت فقط گپ زدن را و از تلفن همراه ارسال پیام کوتاه
جامعه اطلاعاتی محدود ملی به ما اجازه نمی دهد تا پیش از پذیرش فناوری فرهنگ آن را بیاموزیم و از این طریق بتوانیم علم و فناوری را به ابزار تولید تبدیل کنیم. ابزاری که ورود و استفاده آن در کشور همراه با ارزش افزوده باشد نه ضرر و زیان.
در حالی که زبان علم در دنیا انگلیسی است درصد بسیاری از مردم کشور فاقد توانایی لازم در برقراری ساده ترین ارتباطات با این زبان هستند. مدارس و دانشگاههای ما در اکثر رشته ها فقط بر اصول تئوریک علم تاکید دارند آن هم نه علم روز، ادارات و سازمان های دولتی و گاهی خصوصی بدترین شیوه های اطلاع رسانی و در نتیجه خدمات رسانی را ارائه می کنند زیرا تا زمانی که مردم از حق خود اطلاع نیابند نمی توانند در مورد کیفیت خدمات مورد انتظار خود ادعایی کنند.
قرار گرفتن در چنین جامعه بسته ای مانع از تولید و تولد و حرکت در چرخه اطلاعات می شود و به دلیل فاصله گرفتن از استانداردهای بین المللی و جامعه اطلاعاتی جهانی، به مرور از طرف سیستم جهانی تولید اطلاعات پس زده می شود و کشور را به وارد کننده صرف اطلاعات تبدیل می کند.
برای رسیدن به چهارچوب ها و استانداردهای بین المللی باید از روش ها و سیستم های کهنه چشم پوشید و افکار نو را جایگزین آن کرد. باید در توسعه علم و فناوری آینده نگرانه اقدام کرد و الگوهای موفق جهانی را شناخت.
جامعه اطلاعاتی جهانی شعار به اشتراک گذاری علم و دانش را برای خلق موقعیت های ارتباطی و اقتصادی سر داده است. به گونه ای که هر کس در هر گوشه دهکده جهانی بتواند با دیگران ارتباط برقرار کند مثلاً تاجر بازار خود را به وسعت جهان ببیند و بتواند علاوه بر برقراری ارتباط تجاری با مردمان کشور های مختلف و به اشتراک گذاشتن منابع علمی و اقتصادی خود از مواهب مادی و معنوی چنین ارتباطی بهره مند شود.
بهترین راه برای شکستن مرز های محدود جامعه اطلاعاتی ملی که فاقد استانداردهای لازم است تکیه و تاکید بر توسعه ارتباطات بین المللی است برای یافتن و تجربه کردن راه های گفتمان با جامعه جهانی در تمام ابعاد و لایه های جامعه و شناخت استانداردهای این جامعه برای تعمیر و اصلاح ساختار اطلاعاتی جامعه ایران است.
جامعه اطلاعاتی ایران به مدیران آینده نگر و آگاهی نیاز دارد تا بینش اطلاعات محوری را در جامعه تزریق کنند و از این طریق مردم را به واقعیت های جهانی آشنا سازند و کشور را از قرار گرفتن در بن بست ارتباطی با دنیای بیرون خارج سازند.
مسئله ای که در چند سال گذشته با ورود ماهواره و اینترنت سرعت بیشتری گرفته است اما هنوز از توسعه مطلوب فاصله زیادی دارد.
در این جا دو مسئله و چالش قابل توجه در حوزه ضعف تخصصی و شناختی ابزارهای توسعه جامعه اطلاعاتی ایران به چشم می خورد اولی از بعد مدیریتی است که در اختیار دولت ها بوده است و ویژگی آن مقابله با ورود فناوری و علم به خصوص در حوزه ارتباطات است که نمونه آن در مواردی همچون ویدئو، ماهواره و اینترنت دیده شده است و دومی از بعد اجتماعی است که به علت عدم توسعه مناسب فرهنگی هر گونه فناوری در بدو ورودش به کشور به صورت صحیح یا کامل مورد استفاده قرار نمی گیرد. مثلا در آمار ها می آید که پنج میلیون ایرانی کاربر اینترنت هستند اما هیچگاه اعلام نمی شود که چه خروجی مثبتی از این اتصال و ارتباط حاصل شده است.
بزرگترین مشکل در عدم توسعه مناسب جامعه اطلاعاتی در ایران معضل مدیریتی است. بهترین راهکار برای رفع چنین معضلی در درجه اولی ایجاد بینش و دیدگاه مناسب در ساختار مدیریتی کشور به تغییر در نگاه به فناوری است. متاسفانه مدیریت کشور پیش از بررسی دقیق هر فناوری یا علمی در ابتدا با آن برخورد حذفی می کند و پس از مدتی خود به عنوان یکی از بزرگترین کاربران آن مبدل می شود.
به نظر می رسد رفع این عیب در ساختار مدیریتی کشور و توسعه مناسب فرهنگی و علمی می تواند تاثیر بسیار مناسبی را در بین مردم بگذارد و آنها را به سمت استفاده مناسب از علم و فناوری هدایت کند.
در عصر حاضر تنها نسخه ای که می توان برای توسعه جامعه اطلاعاتی پیچید بهره گیری از استانداردهای جامعه اطلاعاتی جهانی است. ما ناچاریم سریع تر قواعد بازی در این جامعه با چنین وسعتی را فرا بگیریم و حق و سهم و نقش خود را در جامعه اطلاعاتی جهانی حفظ کنیم.
تهیه کننده: خانم عقبایی
آدمی در سیر تکامل فرهنگ خود ،نخست کلام را آموخت و آنگاه به نوشتن پرداخت .فاصله ی زمانی این دو ،از فراگیری زبان تا آموختن خط ،میلیونها سال به درازا کشید . در این زمان دراز ،بشر ،برتری عمده ای بر جانوران دیگر نداشت . فاصله بین انسان و حیوان هنگامی عمق یافت که انسان توانست به یاری خط آموخته های خود را برای نسلهای آینده به جای گذارد . تا زمانی که خط وجود نداشت تاریخ هم نبود با پیدایش خط ،دانش مدون پدید آمد و هر نسلی که آمد و رفت بر انبوه این دانش افزود . دانش مدون پدید آورنده ی کتابداری گردید . کتابداری از زمانی بس کهن ،به صورتی بس ابتدایی وجود داشته ،اما با گذشت زمان ارزش و اعتبار آن فزونی یافته ،تا بدانجا که در عصر انفجار دانش ،همچون گردش خون ،زندگی بخش پیکر دانایی بشر گردیده است. در طی قرون ،انسان داناییهای خود را به صورتهای گوناگون ضبط کرده است .زمانی به شکل تومار ،دوره ای به صورت کتاب و عصری در فرم میکروفیش . اما در کتابداری فرم و صورت ظاهر هیچ یک از این وسایل مورد نظر نیست . آنچه مهم است متن و محتوای نوشته هاست و نه قالب آنها . از این رو ،می توان علم کتابداری را در این زمان –در عصر انفجار دانش – به نام دیگری خواند :دانش شناسی.
تهیهکننده: خانم عقبایی
کتابخانه و اجتماع پیوندی استوار دارند . کتابخانه برای خدمت و راهنمایی اجتماع پدید می آید . از دورترین زمان تا به حال بیشتر کتابخانه ها متوجه گروهی خاص از طبقات جامعه بوده اند :طلاب مذهبی ،ماموران دولتی ،عالمان و دانشمندان ،دانش پژوهان، کودکان ،نا بینایان ،زندانیان ... و یا گروهی که در حیطه ی معین جغرافیایی می زیسته اند و کتابخانه هایشان به نام ملی و عمومی خوانده شده است . عامل مهم در استحکام بخشیدن پیوند کتابخانه و جامعه ،آزادی فکری است . وجود این عامل کتابخانه ها را در همه ی سطوح توسعه می بخشد و خدمات موثرتری برای بالا بردن سطح اندیشه ی افراد جامعه عرضه می دارد .و عدم آن ،کتابخانه و جامعه هر دو را درقیدو بند می اندازد و از پیشرفت به دور نگه می دارد بررسی تاریخ فرهنگ انسان ،در همه ی زمانها و همه ی سر زمینها آشکار کننده ی این همبستگی است . تاریخ ایران، تاریخ غرب و اوضاع اجتماعی ملل گوناگون در عصر حاضر نشانه ی آن است که هر گاه روحیه پذیرش افکار تازه و برابری وآزادی بوده است ،کتابخانه همپای جامعه به سوی تکامل رفته و هر زمان که تعصب و استبداد و زور چیره بوده اجتماع به همراه کتابخانه هایش به سوی تباهی و سیاهی کشیده شده است . تا محیط لازم برای رشد کتابخانه وجود نداشته باشد ،کتابخانه قادر نخواهد بود ،آنچنان که باید به افراد جامعه خدمت کند و در ارتقا دانش عمومی کوشا باشد . نمی توان کسی را از خواندن محروم کرد و آنگاه از کتابخانه انتظار داشت که وی را یاری کند.
تهیه کننده:خانم عقبایی
حوزه اطلاع رسانی ، در معنای وسیع آن یکی از این موضوعات به شمار می آید.حوزه اطلاع رسانی حوزه جدیدی است که از عمر آن بیش ازنیم قرن نمی گذرد. دانش اطلاع رسانی عبارت است از رشته ای علمی که درباره کیفیت و کاربرد اطلاعات، نیروهای حاکم بر جریان اطلاعات و همه ابزارهای آماده سازی اطلاعات برای دسترسی و استفاده مطلوب، تحقیق میکند. علمی است که موجودیت ها و رفتار ها اطلاعاتی ،نیرو های حاکم بر جریان اطلاعات و ابزار پردازش اطلاعات که دسترس پذیری را به بهترین نحو مطلوب امکان پذیر می کنند . اگر کتابدار می خواهد که گرد آوری ،سازماندهی و اشاعه اطلاعات بر مبنای در خواست استفاده کنندگان را ادامه دهد ،ضرورت دارد که نحوه جریان اطلاعات در جامعه را درک نماید . با این کار است که کتابخانه ها می توانند از منابع و مجاری اطلاع رسانی هر لحظه در حال گسترش بهره برداری کرده و نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان کتابخانه ها را بر آورده کنند. امروزه ،توجه به این مساله تا اندازه ای از این تشخیص سر چشمه گرفته است که کتابخانه ها بخشی از یک ساختار بسیار بزرگتر به نام "زیر ساخت اطلاع رسانی " به حساب می آیند .یک زیر ساخت به عنوان زیر بنا و چار چوب در نظر گرفته می شود کتابخانه ها زیر ساخت اطلاع رسانی یک محیط پیچیده و پویا است . نقش کتابخانه ها در این بافت نیز پویا است . به طور سنتی ،کتابخانه ها سال ها قبل از اینکه فناوری های الکترونیکی بتوانند در تصور بگنجند ،بخشی از این زیر ساخت بوده اند کتابخانه ها یکی از منابع ثابت دانش محسوب شده اند و به طور تاریخی ،کتابخانه ها مجرای مهمی برای عرضه ی کتاب ها و توسعه کتابخوانی ،سواد آموزی و خود شکو فایی در اجتماع بوده اند . کتابداری فقط یکی از هفت مقوله اصلی در زمینه ی علم اطلاع رسانی است و افزون بر آن مواردی از قبیل تولید ،اشاعه ،شناسایی،توصیف پردازش و کنترل اطلاعات را نیز در بر می گیرد.
در دانشنامه ی بریتانیکا اطلاع رسانی به مفهوم وسیع علم اطلاعات معنا شده که به منزله ی علمی بین رشته ای و چند رشته ای ،از کتابداری ،فناوری رایانه ،ارتباطات ،زبان شناسی ،روان شناسی ،ریاضیات ،منطق ،تحقیق عملیاتی ،هنر های ترسیمی ،مدیریت و دیگر حوزه ها به وجود آمده ،و با چالش های جدی نظریه پردازی برای تعیین تعریف هاو تبیین علمی اش روبروست.
تهیه کننده: خانم عقبایی
نتیجهای که به آن میرسیم ، آنست که برای آموزش متخصصان علم اطلاعرسانی آینده ، باید از همین حالا یک برنامه درسی منسجم ، که در آن علم اطلاعرسانی به عنوان ابرعلم اطلاعات در حال رشد فرض شده است ، را شروع کنیم.
ابرعلم اطلاعات برای پیشرفت موفقیتآمیز خود ، به یک دوره آموزش تخصصی نیاز دارد. متخصصان اطلاعرسانی در مقایسه با متخصصان فناوری اطلاعات ، بیشتر به برنامهریزی با هدف تلفیق دانش حال و آینده در پدیدههای اطلاعاتی نیاز دارند. آنها دقیقاً به مهارتهای میان رشتهای پیشرفته نیاز دارند. ابزارها و مفاهیم مهندسی ، علوم رایانه ، علوم کتابداری و روانشناسی باید با درک علوم پایه همچون ریاضیات توأم باشد. در این صورت است که متخصصان از دانش خود برای انجام پژوهش معنیدار استفاده کنند ، که ممکن است به تعیین نظریههایی برای ابرعلم اطلاعات کمک کند.
درویش
|
جنسیت ، جهانی شدن و فناوری اطلاعات : فناوری ارتباطات و اطلاعات به نیرویی بالقوه برای دگرگونی حیات اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی در سراسر جهان تبدیل گردیده است. دنیایی که در آن بخش جنسیتی شده کار در حال ظهور است. شمار زیادی از زنان اغلب روی کارهایی متمرکز شده اند که مربوط به مصرف کنندگان نهایی بوده و مشاغلی در دست دارند که مستلزم مهارت فنی کمتری است و شمار کمی از آنان در بخش های مدیریتی ، نگهداری و طراحی مشغول به کار می باشند. در هندوستان توانایی زنان در مشارکت در فناوری اطلاعات در سطح پایینی قرار دارد که این امر را می توان با فقر بی حد و اندازه و زیرساخت نامطلوبی مرتبط دانست که دسترسی زنان را به تحصیل و فناوری اطلاعات محدود می نماید. |
|
جنسیت ، جهانی شدن و فناوری اطلاعات :
2. Mehta , 1991 3. Kelkar , 2000 , sharma , 2000 4. deskilling 5. Mitter , 1999 این فناوری در مسیر صنایع تولیدی تغییر یافته است. جهانی کردن تولید هنوز مستلزم کاری ارزان است که اکثراً در جهان در حال توسعه وجود دارد اما دارای مهارت های فنی و شناختی بیشتری است. در حرکتی به سوی دانش اقتصاد این تکنسین ها و مهندسین کاردان کامپیوتر هستند که مورد نیازند نه انگشتان ظریف و زبردست. (1) با این حال تعداد مشاغلی که در بخش های فناوری جدید ایجاد شده اند کمتر از آن مشاغلی هستند که در تولید ایجاد شده بودند. در حالی که جهانی شدن فرصت های تازه ای برای زنان جوان و آشنا به زبان انگلیسی در مشاغل خدماتی جدید پیش آورده است تعداد زیادی از افراد بالای 35 سال را نیز به علت عدم احتیاج به آنها از دور خارج نموده است. چرا که آنها در صنایع زایل شدنی مشغول به کار بوده و یا مهارت های از رده خارج دارند. (2) شبکه های کامپیوتر مفاهیم زمان و مکان را تغییر داده اند. آنها به شرکت های چند ملیتی اجازه می دهند تا خدمات زمانی واقعی در هر زمان ارائه دهند. درخواست های مشتری را می توان در بین قاره ها و مناطق زمانی بدون این که مشتری حتی بداند که کار در سوی دیگر جهان به انجام رسیده است منتقل نمود. برای اولین بار استقلال زمانی و مکانی برای هر کاری که در بازار جهانی عمل می کند مقدور شده است. به نظر می آید که این فعالیت های اقتصادی جهانی که به فناوریهای جدید مجهز شده اند بیشتر فراملی باشند تا این که چند ملیتی. (3) تقسیم دیجیتالی عمدتاً چنین استنباط شده است که برای این که جهان بتواند در میزان تقاضا برای توسعه اعتبار پایدار ، صلح ، عدالت اجتماعی ، تساوی نژادی ، قومی و جنسیتی به پیشرفت هایی نایل آید لازم است افراد در سراسر جهان در تصمیماتی که مربوط به آنهاست مشارکت بیشتری داشته باشند و ظرفیت هایشان را توسعه دهند. این امکان تا حدود زیادی بستگی به میزان دسترسی دارد که هر کدام از این گروهها به منافع حاصله از فناوری ارتباطات جدید و در حال ظهور دارند. در خصوص میزان دسترسی به این فناوری ها ، در نواحی گوناگون جغرافیایی و گروه های اجتماعی شاهد نابرابری گسترده ای هستیم. (4) این نابرابری شکاف بین آنهایی را که به منابع فراوان اطلاعات دسترسی دارند و آن دسته از افراد که محروم از دسترسی هستند ، افزایش می دهد و حاشیه نشینانی را که قبلاً به واسطه توسعه و منابع فنی وجود داشته را همچنان در حاشیه نگاه می دارد. (5) فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشاپیش در خصوص دارندگان و محرومین از امکان دسترسی دیجیتالی ، نظم نوین جهانی ایجاد نمود که از آن به عنوان تقسیم دیجیتالی یاد می شود. همگرایی محاسبات کامپیوتری ، ارتباطات راه دور و فناوری ماهواره ای در حال ایجاد تغییر در ساختارهای کار است. حتی در ملت هایی که از نظر اقتصادی فقیر هستند فناوری اطلاعات اساساً 1. Learnlink , 2001 , p . 42 2. Mitter in learnlink , 2001 3. David , 1999 4. Learnlink , 2001 5. Fatma Aloo , 1998 علاوه بر ایجاد تغییر در کالاهای در خور بازار و خدمات تولید شده ، فرآیند تولید صنعتی را هم دگرگون می سازد. تقاضا برای اجزای مربوط به سخت افزار فناوری اطلاعات همچون ریزتراشه یا تقاضا برای اجزای مربوط به سخت افزار فناوری اطلاعات مانند ثبت داده ها یا برنامه ریزی نرم افزاری ، فضاهای جدیدی از اشتغال را در کشورهای در حال توسعه ایجاد می نماید. به سبب انقلاب ارتباطات راه دور که به شرکت ها امکان می دهند که بخشی از خطوط تولید و خدمات خود را به مناطق جغرافیایی دوردست منتقل کنند و لذا بخشی از کار جابه جا شده از کشورهای توسعه یافته به کشورهایی که سطح دستمزد در آنها پایین است ، انتقال می یابد. تقسیم بین المللی کار ، که در حال برآمد است اکنون دارای طیفی وسیع است. طیفی که تولید تجهیزات نیمه رسانا یا ارتباط راه دور تا خدمات مربوط به نرم افزار را دربرمی گیرد. در این سناریو تعیین این مسأله که آیا زنان به طور کلی از انقلاب اطلاعاتی بهره برده اند یا زیان دیده اند امری آسان نمی نماید. (1) در عین حال که اقتصاد اطلاعاتی در حال رشد است خود موجبات تکامل اقتصاد شبکه ای را نیز فراهم می آورد که هدف این شبکه ایجاد تغییر ریشه ای در جهان کار است. نگرانی های جدید پیرامون این مطلب حاصل شده است که آیا انقلاب ابزار مقتدری برای تحقق برابری جنسیتی خواهد بود یا این که شمار رو به افزایشی از زنان ، خود را گرفتار جنبه نادرستی از تقسیم دیجیتالی خواهند یافت. (2) به دنبال نشستی در اوکیناوا در سال 2000 ، یک گروه متشکل از هشت ملیت به منظور کار روی روش های از بین بردن تقسیم مزبور نیروی وظیفه دیجیتالی ایجاد کردند. سازمان ملل متحد دسترسی به فناوری اطلاعات را سومین موضوع مهمی می داند که در فضای جهانی پس از فقر و خشونت علیه زنان ، پیش روی زنان وجود دارد. (3) سیاست اقتصادی در هند حکومت مستعمراتی ، هند را از یک انقلاب صنعتی محروم ساخت. این کشور پس از استقلال ، سیاست اقتصادی در پیش گرفت مبنی بر این که بخش عمومی باید به سرعت گسترش یابد و بخش خصوصی می بایست نقشش را در چهارچوب سیاست توسعه جامعه ایفا نماید. در این سیاست سرمایه خصوصی و خارجی باید به طور جدی توسط دولت ذخیره شود و دولت نباید اجازه دهد صنایع کلیدی که به طور اختصاصی برای بخش عمومی ذخیره شده اند وارد آن شود. این راهکار سنتی تا سال 1991 به طور کلی محفوظ نگه داشته شد ، یعنی تا زمانی که هند «سیاست اقتصاد جدید (4)» را که از دو عامل «ایجاد ثبات (5)» و «تدابیر تعدیل ساختاری (6)» تشکیل شده و توسط بانک جهانی و صندوق جهانی پول ارائه شده بود را پذیرفت. در حال حاضـر راهکار اولی برای 1. Mitter , 1995, 4 2. ILO , 2001 3. UNO , 2000 4. New economic policy (NEP) 5. stabilization 6. structural adjustment measures کنترل تعادل مالی و تعادل پرداخت ها و اهداف و راهکار دوم هدف بهبود تأثیر و تولید و در عین حال ایجاد پیوند میان اقتصاد هند و تجارت جهانی و جنبش های سرمایه داری را دنبال می کنند. (1) فناوری اطلاعات در هند امروزه هند به خاطر صنعت درخشان فناوری اطلاعاتی که در اختیار دارد به خوبی شناخته شده است. در سال 1998 ، نخست وزیر ، یک گروه کار ملی در خصوص فناوری اطلاعات و نرم افزار تشکیل داد. این کمیته بسیار توانمند 90 روز پس از تأسیس ، نظریه هایی را مطرح ساخته که تقریباً همه این نظریه ها در یک دوره مباحثات 45 روزه پذیرفته شد. (2) طبق این نظریه ها و توصیه ها ، همه شرکت های فناوری اطلاعات در هند به مدت ده سال از پرداخت مالیات برای سودهای کسب شده معاف گردیدند. دولت برای احداث شرکت های فناوری اطلاعات زمینه هایی را تسهیل نمود ، و از جمله در خصوص مالیات های فروش ، برق و مالیات های واردات نیز امتیازهایی در نظر گرفته شد. (3) در نتیجه این تلاش ها هند به یک کشور فعال و عمده در بخش فناوری اطلاعات تبدیل شد. توانایی زنان در مشارکت در رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور بسیار پایین گزارش می شود که دلیل آن را می توان وضعیت زنان و دختران در جامعه هند دانست چرا که این گروه با فقری شدید دست به گریبان بوده و ساختار زیربنایی ضعیف فناوری اطلاعات نیز محدودیت دسترسی آنان به تحصیل و فناوری اطلاعات را سبب شده است. هنگامی که سیاست های فناوری اطلاعات و ارتباطات را از چشم انداز جنسیتی نظاره می کنیم باید ابعاد متنوعی چون آموزش ، اشتغال و توانمندسازی را مورد توجه قرار دهیم. بر طبق آمار سال 2000 سواد زنان 16/54% است ، برخلاف سواد مردان که 85/75% می باشد. همچنان که سطح آموزشی بالاتر می رفت نام نویسی از دختران در مؤسسات آموزشی کاهش می یافت. به ویژه درصد دختران نام نویسی شده در نام نویسی کلی 6/43% ، در مرحله ابتدایی 1/40% ، در مرحله میانی 1/37% و 8/34% در مرحله بالاتر آموزش بوده است. (4) علاوه بر این 70% از جمعیت در مناطق روستایی یعنی جایی که تسهیلات زیربنایی ضعیف تر بوده و فناوری اطلاعات و ارتباطات هنوز به آنجا راه نیافته است. جمعیت یک میلیاردی هند تنها 3/4 میلیون کامپیوتر دارند و فقط به 26 میلیون خط تلفن دسترسی دارند. طبق گزارش وزارت فناوری اطلاعات تنها 24 تلفن برای 1000 نفر در هند وجود دارد که بسیار کمتر از معدل جهانی 150 تلفن می باشد. اگر چه این آمارها به سختی قابل اعتماد است می توان به راحتی بیان کرد که شمار زنانی که در فناوری اطلاعات و ارتباطات مشغول کار هستند محدود است حتی زنانی که به اینترنت و دیگر 1.Dev , 2000 2. Chowdhry , 2002 3. Chowdhry , 2002 4.Census , 1997 تسهیلات فناوری اطلاعات و ارتباطات دسترسی دارند به طور کلی نماینده همه زنان کشور نمی باشند. بلکه معرف بخش کوچکی از قشر تحصیل کرده و نخبه شهری هستند. در کشورهای در حال توسعه کمتر از یک درصد جمعیت زنان یا مردان به اینترنت دسترسی دارند. در آسیا زنان 22 درصد از کاربران اینترنت را تشکیل می دهند. (1) (جدول دو را ببینید.) اغلب زنانی که از فناوری اطلاعات بهره می برند ، آن را در کار مورد استفاده قرار می دهند. به جز خانواده هایی با درآمد بالا دسترسی به کامپیوترها و اینترنت در خانه پدیده ای متداول نیست. بلکه به طور کلی تعداد کمی از زنان تولید کننده فناوری اطلاعات هستند ، خواه به عنوان وارد کنندگان محتوی (2) به اینترنت ، برنامه نویسان ، طراحان ، مخترعان یا تعمیرکاران کامپیوترها. زنان به طور آشکار در تصمیم گیری برای ساختارها حضور ندارند. یک سلسله از عوامل شامل عوامل ادبی ، آموزشی ، زبان ، زمان ، هزینه ، موقعیت جغرافیایی ، تسهیلات ، هنجارهای اجتماعی و فرهنگی دسترسی زنان به فناوری اطلاعات و ارتباطات را محدود می کنند. در هند زنان خیلی کمی در علوم طبیعی و کامپیوتر و مهندسی نام نویسی کرده اند. تمرکز زنان در مشاغل رده پایین فناوری اطلاعات شمار زیادی از زنان در واقع به عنوان آخرین کاربر فعالیت می کنند و درگیر کارهایی با مهارت کمتر مانند واژه پردازی و انتقال داده ها در بخش های اقتصادی هستند که از فناوری اطلاعات بهره مند شده اند. جهانی سازی تأثیر مهمی روی کار زنان در فناوری اطلاعات در کشورهای توسعه یافته داشته است. در اولین مرحله از صنعتی شدن در آسیا زنان توانستند در ارتباط با فناوری اطلاعات مشاغل بسیاری در مونتاژ ابزار الکترونیک پیدا کنند. در طول 15 سال گذشته وقتی که تولید اتوماتیک شد و نیاز به مهارت های شناختی و فنی وسیع تر گردید ، شمار زنانی که در تولیدات فناوری اطلاعات استخدام شدند تنزل یافت همچنین اولین نسل از زنان مدت طولانی در مشاغل جدید دوام نیاوردند. استخدام در فناوری اطلاعات در شاخه تولید تغییر یافت و از ساخت فناوری اطلاعات با به کارگیری و بهره برداری از اطلاعات در هر صنعت تولیدی مبدل گردید. صنعت جهانی هنوز نیازمند نیروی کار ارزان اما دارای مهارت های وسیع تر فنی و شناختی می باشد که چنین نیروی کاری عمدتاً در جوامع در حال توسعه واقع شده اند. در حرکت به سوی دانش اقتصادی ، تکنسین های باسواد و ماهر کامپیوتر و مهندسین مورد نیازند در حالی که کارگران چالاک با انگشتانی فرز دیگر از دور خارج شده اند. با این حال مشاغلی که در بخش های جدید فناوری ایجاد شده اند کمتر از آنهایی هستند که در صنعت ایجاد شده اند. در حالی که جهانی سازی برای زنان جوانی که با زبان انگلیسی آشنا هستند فرصت های جدیدی در بخش خدمات جدید به وجود آورد. از سوی دیگر شمار وسیعی از زنان بالای 35 سال که در صنـایع رو به 1. Hafkin , 2001 2. content زوال مشغول به کار بوده یا از رده خارج یا از لحاظ کاری غیرمفید نموده است. (1) همچنین تغییری در طبیعت کار نیز به وجود آمده است. صنایع فناوری اطلاعات و ارتباطات نیازمند انفرادی کردن ظرفیت ها می باشند. اما در صنعت فناوری اطلاعات کار ، هویت جمعی و ظرفیت های کارگرانش را آزاد و رها می کند و جایگاه صاحبان ، تولیدکنندگان ، مدیران و کارگران به طور فزاینده در سیستم تولید دارای ابعاد متنوع از کار تیمی ، کار در شبکه ، منبع خارجی و پیمانکاران تحت قرارداد در حال تزلزل است. از طریق این فناوری های جدید مقدار زیادی از اطلاعات می تواند با هزینه بسیار سنگین از یک اداره مرکزی به واحدهای ماهواره یا تحت قرارداد انتقال پیدا کند. این احتمال منجر شده است که شرکت ها قسمت غیرهسته ای بخش های تجارت را خارجی نموده و از مرکزیت خارج نمایند و به محل های دور و غالباً ارزان تر انتقال دهند. این محل ها غالباً آنجایی هستند که وعده کار ارزان ، مهارت در استفاده از کامپیوتر و عمدتاً نیروی کار با سواد زبان انگلیسی را در کشورهای در حال توسعه ارایه می کنند. مرکز مخابرات الکترونی ، پایتخت جهانی امروزه هند به عنوان پایتخت مرکز مخابرات دنیا در حال ظهور می باشد و بسیاری از شرکتهای چند ملیتی و شرکت های نوظهور ، عملیاتی در این زمینه سامان داده اند. اتحادیه بین المللی داده ها چنین برآورد کرده است که صرف نمودن سرمایه روی منابع خارجی در زمینه فناوری اطلاعات در سال 2000 به 56 میلیون دلار رسیده است و ممکن است تا سال 2005 از مرز 100 بلیون دلار تجاوز کند. هند امیدوار است که بتواند سهم عمده ای از این بازار جدید را تصرف کند. با درآمد 870 میلیون دلاری از خدمات فعال فناوری اطلاعات در سال 2001 – 2000 و میزان رشد سالانه 66% هند در حال حاضر این توانایی را دارد که 38% از آن بازار را تصرف نماید. (2) عایدات از خدمات فعال فناوری اطلاعات از 2400 کرور در سال 2000-1999 به 4100 کرور در سال 2001 – 2000 رشد داشته است. آرون ست (3) رییس کمیته برنامه ریزی شرکت نسکام (4) – که خدمات فناوری اطلاعات ارائه می دهد – چنین اظهار می دارد : «ما فرهنگ عظیمی داریم چرا که خانواده گرا هستیم ، نسبت به هم مؤدبیم و مادی گرا نیستیم. این ها اصول پایه ای هستند که برای خدمت مؤثر به مشتری لازم است و در حال حاضر در اختیار ما هندی ها می باشد. هند دارای قدرت رقابت عظیمی در بخش فناوری اطلاعات می باشد و علت آن همین سرمایه منابع انسانی وسیع است که از توانایی صحبت به زبان انگلیسی برخوردار بوده و در عین حال رعایت اصول کیفیت ، هزینه های قابل رقابت در جهان و وجود طیف عظیم مهارت های متنوع از ویژگیهای دیگر ماست. (5) 1. Mitter in learlinks , 2001 2- منبع سایت www.nasscom.org 3. Arun sth 4. Nascom , http ://www.nasscom.org 5. Economic times , 2002 معهذا آمارهای تفکیک شده جنسیتی در مورد اشتغال این نیروی انسانی در بخش فناوری اطلاعات در کشورهای در حال توسعه وجود ندارد. در هندوستان بخشی از زنان از طریق مراکز مخابرات الکترونی به کار گرفته شده اند که از 40 تا 70% متغیر است. (1) از برخی جهات گسترش خدمات فعال فناوری اطلاعات به طور وسیعی هم برای مردان و هم برای زنان مخصوصاً برای کسانی که دارای مهارت محدود و فقدان منابع برای کسب آموزش بالاتر هستند سودمند بوده است. حداقل دستمزد در هند ماهانه 1000 روپیه (حدود 20 دلار) می باشد ، اما در صنایع فناوری اطلاعات می تواند این دستمزد به 5000 روپیه (102 دلار) و حتی تا 15000 روپیه (306 دلار) افزایش یابد. (2) خدمات فعال فناوری اطلاعات اشتغال زنان و دختران به طور گسترده در حوزه هایی چون مراکز مخابرات الکترونی ، عملیات پشتیبانی اداری ، نسخه های پزشکی ، آموزش روی شبکه ، خدمات GIS (نظام های اطلاعاتی جغرافیایی) ، همکاری در ساخت تصاویر متحرک کامپیوتری ، که معمولاً با عنوان «خدمات متکی بر فناوری اطلاعات» (3) از آن یاد شده ، رشد نموده است. در یک مرکز مخابرات الکترونی ، از افراد بسیار توانمند و کارآمد یک شرکت استفاده می شود و در یک چهارچوب خدماتی که شدیداً متکی بر ارتباطات و فناوری اطلاعاتی است فعالیت می کند. مرکز مخابرات الکترونی بعضی اوقات به عنوان پایگاهی تلفنی تلقی می شود که به طور مشترک مرکز ارایه خدمات برای فعالیت های خاص ارباب رجوع نیز هست و برای برخی کارکردهای مرتبط با مشتریان همچون بازاریابی ، فروش ، توزیع اطلاعات ، مشاوره ، حمایت فنی و غیره به کار می رود. (4) ممکن است در کنار این مرکز مخابرات ، یک دفتر پشتیبانی نیز وجود داشته باشد که خدماتی در خارج از سایت را ارائه دهد. این خدمات ممکن است شامل امور روزانه اداری ، خدمت رسانی به مشتری یا حمایتهای فنی متنوع باشد. حتی ممکن است آموزش از طریق شبکه بین دو کامپیوتر در یک شهر یا بین کامپیوترهایی در دو قسمت دیگر دنیا رخ دهد. علاوه بر این با پیشرفت نظام های اطلاعات جغرافیایی ، نقشه برداری و تکنولوژی داده های فضایی سریعاً گسترش یافته و در صنایع ، بازارها و در غالب رشته های کاملاً نو خدماتی به مشتریان عرضه می شود. همچنین امروزه در اکثر مراحل تولید از فناوری اطلاعات استفاده گسترده می کنند. باید اضافه کرد که فعالیت های طراحی گرافیک ، متحرک سازی و جلوه های ویژه از جمله قلمروهای انحصاری کامپیوتر شده اند. (5) بدین سان می توان گفت "یک خدمت مبتنی بر فناوری اطلاعات" شامل کارکردها و خدماتی است که ممکن است در کشوری غیر از کشور تولید کنندۀ نهایی محصول صـورت گیرد. این گونه خدمات از 1. Gothoskar , 2000 2. Kelkar , 2002 , p. 69 3. IT enabled services 4. Dawson , 2001 5. Nasscom , 1999 طریق شبکه های ارتباطی ارائه می شوند و به دو صورت انجام می گیرند یا قراردادها با افرادی در خارج از شرکت که ممکن است در کشوری دیگر باشند بسته می شود (1) یا بخشی از شرکت که در محل دیگری مستقر است (2) مسئول انجام این خدمات می شود. (3) وجهه و کار زنان استخدام شده اکثر زنانی که در مرکز مخابرات الکترونی استخدام شده اند بین 20 تا 25 سال سن دارند و در اکثر موارد این شغل اول آنهاست. خدماتی که دفاتر پشتیبانی ارایه می دهد را می توان به راحتی به سه مقوله تقسیم نمود. اول : خدماتی را که نیازمند مهارت های پایه ای برای دریافت و پردازش داده ها هستند. مراکز مخابراتی مذکور برای پاسخگویی به درخواست های روزانه ، دریافت سفارشات و ارجاع آنها ، رزرو هتل یا خدمات ماشین کرایه ای و همچنین مراکز مجاز خدمت رسانی مانند خدمات تحویل در منزل ، نیازمند چنین مهارت هایی می باشند. دوم : خدمات واگذار شده که مستلزم آموزش فنی و برطرف نمودن مشکل هستند ، مانند تأئید و اصلاح داده ها ، منشیگری از راه دور ، پردازش شکایات و پاسخگویی به مشتریان ، مدیریت فهرست های پستی و پشتیبانی پس از فروش کالاها. مقوله سوم شامل خدمات تخصصی هستند که نیازمند متخصصین ویژه و کارشناسان مدیریتی می باشند ، همچون کتابداری و پرداختن به فرایندهای پیچیده نشر الکترونی ، طراحی وب سایت و مدیریت حل و فصل شکایات و مشکلات مشتریان مراکز مخابرات الکترونی ، نسخه برداری فنی ، پزشکی و قانونی ، مدیریت بایگانی پزشکی ، حمایت فنی بر روی شبکه ، خدمات فهرست برداری و خلاصه سازی نوشته های تحقیقاتی و فنی. در حالی که زنان بیشتر بر دو مقوله اول مسلط هستند مقوله سوم تحت سیطره مردان قرار دارد. (4) باید به این نکته به عنوان یک اخطار جدی توجه داشت که تفاوت جنسیتی به عنوان دور بعدی از تحولات فناوری در حوزه هایی نظیر "تشخیص صدا" (5) و "پردازش تصویر" (6) به وسیله کامپیوترها ممکن است برخی از این مهارت ها را در بازار بین المللی کمتر قابل فروش نماید. برای این زنان بسیار دشوار است که مهارت های بالای شغلی بهتری همچون برنامه ریزی پیشرفته نرم افزار یا تحلیل سیستم اطلاعاتی جغرافیایی بپردازند. برای همین سیاست گذاران – برای این که کشورهایشان بتوانند در این حوزه رقابت کنند و در عین به خاطر این که از زنان حمایت کرده باشند – باید اطمینان دهند که آیا زنان همان فرصت ها و حمایت های برابری را در اختیار داشته اند تا مهارت هایی را به دست آورند که بتواند آنان را برای مشاغل پیچیده تر و تخصصی تر تجهیز کند. 1. outsourced 2. outlocated 3. Nasscom , 1999 4. Mitter , 2001 5. voice recognition 6. image processing آندراپرادش (1) ، قطب و مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات ایالت آندراپرادش اخیراً به عنوان قطب فعالیت های فناوری اطلاعات و ارتباطات خود را نشان داده است. این ایالت گام های مستمر و در عین حال متنوعی را برای دست یابی به این هدف برداشته است. به موجب فعالیت های صورت گرفته در این ایالت ، سطح آموزش مهندسین ارتقاء یافته است و شمار دانشکده های مهندسی از 35 عدد در سال 1987 به 215 در سال 2000 افزایش یافته است. به علاوه بر آن طرح ها و برنامه هایی در غالب دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد کامپیوتر کاربردی راه اندازی شده است تا مهارت ها و فنونی در زمینه نرم افزار آموزش داده شود. موسسه بین المللی فناوری اطلاعات (2) با جمع شدن تعدادی از شرکت خصوصی برای ایجاد یک دانشگاه کار خود را آغاز کرد. ساختمانهای ویژه فناوری اطلاعات (یا سایبر تاورز (3)) در شهر فوق العاده تکنیکی حیدرآباد 8500000 فوت مربع فضای دفتری برای شماری از شرکت های خصوصی تولید نرم افزار فراهم آورد (4). مسئولان دولت آندراپرادش برای تقویت این بخش انگیزه های زیادی را در شرکت های فناوری اطلاعات به وجود آوردند ، بدین صورت که به هر شرکت فناوری اطلاعات که بخواهد بیش از 500 میلیون روپیه سرمایه گذاری کند قطعه زمینی به وسعت 5 میلیون جریب اعطا خواهد شد و 20000 روپیه به ازای هر شغل ایجاد شده از کل مبلغ قابل پرداخت برای زمین کسر خواهد گردید. همچنین وعده داده شد که به آنان جریان بی وقفه برق بدون نوسانات مخرب و با پشتیبانی بیست و چهار ساعته داده می شود. (5) علاوه بر این دولت قانون نظارت بر مغازه ها و تأسیس بنگاه ها را اصلاح کرد که ناظر بر وضعیت اشتغال کارگران است. بخش 21 و 23 طوری اصلاح شده است که زنان و اشخاص جوان بین 18 تا 20 سال بتوانند استخدام شوند. کارفرمایان اکنون می توانند زمان بندی انعطاف پذیرتری را برای ساعات کاری اعمال دارند و حتی می توانند بیشتر از 8 ساعت کار کنند (قانون اصلاحی 16) و حتی دفترشان 24 ساعت در روز به فعالیت بپردازند (قانون 15) و یا در طی 365 روز کار کنند (بخش 31). همچنین دولت هند بر آن شد تا برای شرکت های فناوری اطلاعات و خدمات مبتنی بر فناوری اطلاعات (6) برخی معافیت های گمرگی در نظر بگیرد. (7) یک مطالعه موردی گسترش سریع فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی که با رفع نظارت قانونی و ابتکار عمل دولت 1. Andhra Pradesh 2. International institute of information technology (IIIT) 3. Cyber Towers 4. Chowdhry , 2002 5. Ibid 6. ITES 7. Ibid همراه گردید ، انگیزه قابل توجهی را در روند بهره گیری از منابع انسانی در حیدرآباد ایجاد نمود. در حال حاضر بهره گیری از منابع خارجی کار توسط شرکت های چند ملیتی ، مراکز مخابراتی الکترونی بزرگ ، و حتی مراکز مخابراتی الکترونی کوچک انجام می پذیرد. بسیاری از این مراکز هویت مستقلی برای خودشان ندارند اما بسته به اندازه و ماهیت تجاری شرکت مادر ، یا به عنوان گروه تابع یا به عنوان واحد درون سازمانی به ایفای نقش می پردازند. به منظور ارزیابی بهتر نقش و تغییرات جایگاه زنان در خدمات فعال فناوری اطلاعات ، با 50 زن در حیدرآباد که در دو شرکت مختلف G.E. Capitals و Consulting deloitte مشغول به کار بودند مصاحبه ای ترتیب دادیم. شایان توجه است که شرکت های نامبرده دو مرکز مخابراتی الکترونی هستند که شمار زیادی از زنان را استخدام می نمایند. شرکت Consulting deloitte در سال 1999 اقدام به یافتن نیروی کار در مناطق دیگر نمود و در عرض 3 سال بیش از 4000 نفر به صورت حرفه ای ، 40 شریک و شبکه جهانی متشکل از 14 مرکز جهانی پشتیبانی مشتریان ایجاد کرد (1). ساختمان هر دوی این شرکتها بزرگ و تقریباً به اندازه یک آمفی تئاتر می باشند و البته از آنجا که معاملات تجاری مردم آن سوی دیگر جهان را نیز تحت تأثیر قرار می دهند ، الزامات حرفه ای ایجاب می کند هنگامی که دیگران در شهرهای دیگر در خواب خوش به سر می برند مشغول به کار باشند. نوعی سلسله مراتب در مرکز مخابرات الکترونی مشهود می باشد که در آن خدمات مالی همچون کارت های اعتباری ، بیمه ها ، بازار سهام و اوراق بهادار از جایگاه بالاتری برخوردار می باشند. فروش و بازاریابی نیز در مقایسه با حمایت از مشتری در جایگاه بالاتری قرار دارد. در حالی که فروش و بازاریابی دارای خروجی هستند ، مسئله حمایت از مشتری سمت و سویی کیفیتی دارد. روی هم رفته کار در این مراکز طبیعی پیمانکاری دارد و به همین خاطر این مکانیزم های امنیتی ضروری را غیرممکن می سازد. پرسشنامه ای که ما برای مصاحبه در اختیار داشتیم هیچ گونه ساختاری نداشت ، به جز سؤالاتی پیرامون ویژگی هایی چون ، سن ، درآمد و مدت خدمت دختران استخدام شده. مصاحبه شوندگان را به طور اتفاقی و بر حسب این که وقت فراغتی برای گفتگو با ما داشته باشند انتخاب نمودیم. به این دلیل که نمی توانستیم در حین کار مزاحم آنها شویم ، برای همین در رستوران منتظر می ماندیم و هنگامی که دختران مشغول صرف غذا می شدند به آنها نزدیک می شدیم. ما با این دختران در رابطه با کار ، خانواده ، سلامت و آرزوهای آینده شان به بحثی عمیق می پرداختیم. هفت مرتبه به این شرکت ها رفتیم. اکثر دخترها در گروه سنی 20 تا 29 سال بودند. اولین چیزی که نظر ما را به خود جلب نمود این بود که شمار زیادی از دختران در رده ای پایین کار می کردند و زنان کمی در عرصه مدیریت حضور داشتند. همه این دختران هنگام عصر از خانه هایشان بیرون می زدند و صبح روز بعد بازمی گشتند. از این 50 نفر دانشجو ، 30 نفر فارغ التحصیل کارشناسی و 20 نفر دانشجوی کارشناسی ارشد بودند. 1. Collegium , 2002 8 نفر مهندس بودند و 15 نفر از این دختران دوره های کاربردی کامپیوتر را در مؤسسه NITT و مؤسسات دیگر گذرانده بودند. این کار برای 36 نفر از آنها شغل اول بود و برای 14 نفر شغل دوم بود. از این 50 دختر 20 نفر دو سال و 30 نفر از آنها کمتر از یک سال بود که مشغول به کار بودند. تنها 15 نفر از این دختران متأهل بودند و 6 نفر از آنها بچه داشتند. همه این دختران به طور خودنمایی لباس پوشیده بودند ، اکثر آنها دارای آرایش های غربی بودند (دختران بسیار کمی را دیدیم که لباس سنتی هندی Salwar kurta به تن داشته باشند). اکثر این دختران فعال ، مصمم و سرو زبان دار بودند و اشتیاقی خارق العاده داشتند که ارتباطشان با ادا و اصولی سرسختانه و پویشی پرشور همراه باشد. همه آنها یک دورۀ آزمون اصلاح و تعدیل صدا را برای محو کردن آثار لهجه محلی گذرانده بودند. 37 نفر از این دختران را خود شرکت برای گذراندن دوره فوق اعزام نمود و 22 نفر از آنها بعد از دوره مقدماتی برای شرکت در دوره های تکمیلی فرستاده شدند. این آموزشگاهها آموزشهایی در خصوص تسلط در زبان انگلیسی ، تلفظ ، اصلاح طرز بیان ، و کاربردهای صحیح محاوره زبان انگلیسی که در خور مشتریان باشد ارایه می دادند. با این حال بخش عمده آموزش به خنثی سازی لهجه اختصاص داشت. در ابتدا همه آنها در درک زبان انگلیسی آمریکایی ها مشکل داشتند اما طولی نمی کشید که مشکلشان برطرف می شد به طوری که در حال حاضر همه آنها در درک زبان و لهجه آمریکایی مهارت دارند. در این آموزشگاهها از آنها خواسته می شد تا به تعدادی از نوارهای صوتی و زبان عامیانه گوش فرا دهند. طی دوره آموزشی یک ماهه این دختران موفق به کسب گواهینامه ای از آموزشگاه می شدند که این گواهینامه ها پیش نیازی ضروری برای به دست آوردن شغل در این شرکت است. به این دلیل که اکثر این مراکز مخابراتی در نواحی شهری مستقر هستند و اکثر دختران نیز اهل شهر بودند. در واقع به نظر می آمد تعصبات شهری دارای جبهه گیری های طبقاتی نیز بودند. به این دلیل که تحصیلات و سواد انگلیسی در این شغل اجباری است طبیعتاً تنها افراد متعلق به طبقات پایین تر و نواحی روستایی جایی در این شرکت نداشتند. یکنواختی شغلی بسیاری از این دختران از بددهنی مشتریان گله مند بودند. راجسواری می گوید : «من قبلاً از تماشای فیلم های آمریکایی لذت می بردم ، اما امروز هر فیلم آمریکایی مرا به یاد مشتریان می اندازد و من ناگزیر کانال تلویزیون را عوض می کنم». به بسیاری از دختران یک نام حرفه ای داده می شود تا ارباب رجوع در غرب به راحتی نام آنها را بفهمند. بدین سان دختران در ابتدا شغلهای خود را جالب یافتند اما طولی نکشید که کار برایشان یکنواخت شد. پاسخگویی به صدها تلفن در روز بسیار دشوار می نمود و گاه چنان طاقت فرسا که منجر به خفگی در صدای آنها می شد. نیشا در این باره می گوید : «بین ساعت 2 تا 3 چنان احساس خواب آلودگی می کردم و بعد از هشتاد و پنجمین تماس تلفنی با حفظ لبخند و صحبت با لحنی دوستانه ، از فرط خستگی تن صدایمان برای تلفنهای بعدی کمی بالا می رفت ، اغلب همین مواقع است که رییس مان سر می رسد و فوراً از ما می خواهد که با مشتریان با رعایت ادب برخورد کنیم.» این دختران به گروه های 10 تا 15 نفری تقسیم می شوند که تحت نظر یک رهبر یا مدیر کار می کنند اگر چه زنان معدودی در سطوح مدیریتی مشغول به کارند ، اغلب مدیران را مردان تشکیل می دهند. اکثر اوقات مشتریان ممکن است زبان نامتعارفی به کار ببرند و حتی در چنین مواقعی هم دختران مجبورند که حداقل رنجش را از خود نشان دهند. همه زنانی که ما با آنها صحبت کرده ایم تصدیق می کنند که تحت فشار شدیدی از تنش ، کار می کنند. اکثر مراکز مخابراتی الکترونی سیستم هایی را برای ارزیابی و ارزشیابی عملکرد ماهیانه دارند. کار تکراری و یکنواخت ، تنش و دورنمای نامطلوب شغلی ، مکرراً به عنوان انگیزه هایی برای ترک کار در مراکز مخابرات الکترونی عنوان می شوند. عبور از شکاف آنچه در ابتدا به این دختران گفته می شود این است که آنها هرگز نباید برای مشتریان افشاء نمایند که اهل کشوری دور دست (هند) و متعلق به شهری همچون حیدرآباد هستند. آنها باید کاری کنند که مشتری احساس کند آنان اهل همان ایالت یا منطقه ای نزدیک می باشند. برای این منظور دختران نقشه ای از ایالات متحده به همراه شهرهای مهم ، پایتخت ها و غیره در مقابل خودشان دارند. آنها مجبورند که پیش بینی وضع هوا را بدانند و به نقل از میناکشی «اغلب وقتی که اینجا در اوج تاریکی است در خاتمه مکالمه ، به مشتری می گوییم روز آفتابی زیبایی است و آرزو می کنیم که روز خوبی داشته باشد.» دختران مجبورند جزییات مربوط به تیم های فوتبال محلی و بازیکنان مهم آن را به حافظه بسپارند. و این بسیار مهم است که در حین مکالمه مکث ، یا وقفه ای رخ ندهد. اغلب اوقات این دختران در حال گفتگو با مشتریانی در آن سوی کره خاکی هستند افرادی که تاکنون آنها را ندیده و هرگز احتمال ملاقات با آنان در زندگیشان حاصل نمی شود. آنها مجبورند شخصیتی نو برای خودشان شکل دهند و علایق خود را طبق آن تغییر دهند. اعیاد و جشن های بزرگی چون Ugadi Holi , Dushera , Deepawaliنباید برای آنها هیچ اهمیتی داشته باشند چرا که آنها اکنون بیشتر درگیر اعتیاد Halloween , Christmas و Easter هستند. حتی فرهنگ این دختران هم دستخوش تغییراتی شده است زیرا آنها مجبورند به کرات تشکر کنند و این مسأله به راحتی با فرهنگ هند مطابقت ندارد. پت ویند می گوید : «این شغل بسیار طاقت فرسا است و من به دوستانم غبطه می خورم زیرا آنها به آرامی در خانه در حال خواب هستند. اغلب فکر ترک این شغل به سرم می زند ، اما به خاطر پول مجبورم به این کار بچسبم.» همه این دختران به خوبی می دانند که مجبورند سختی ها را تحمل کنند چرا که حقوقی که در پایان به آنها داده می شود بسیار بیشتر از چیزی است که آنها با توجه به شایستگی هایشان قادر به کسب آن هستند. برای غلبه بر یکنواختی کار ، این دختران وادار می شوند که به مدت ده دقیقه به تمرینات کششی بپردازند. نظام مدیریت شرکت اصرار دارد این تمرینات برای بهبود حال آنهاست. آنیتا به ما می گوید : «نشستن روی صندلی برای هشت ساعت بسیار سخت و رنج آور است ، با این که می گویند صندلی ها طوری طراحی شده اند که باعث کاهش تنش می شوند ، ولی ما پایان ساعت اداری دچار کمردردهایی خفیف می شویم که بعضی اوقات به کمردردهایی شدید تبدیل می شود. بسیاری از این دختران از چندین کسالت شکایت می کنند. در حال حاضر همگی آنان به سبب شب کاری طولانی مدت به بیدار شدن از خواب در شب عادت کرده اند به همین دلیل به نظر می رسد که آنان هرگز از خواب کافی برخوردار نمی شوند. ناگسواری می گوید : «خواب سراسر روز هرگز نمی تواند خواب شب را جبران کند و بنابراین من در نوبت های مختلف و در هر جایی که کمی ساکت است می خوابم ، ولی سرو صداهای زیادی در خانه وجود دارد که مزاحم من می شود.» Ratxabald می گوید : «با این که مادرم می داند که من تمام طول روز بیدار هستم در اتاق خواب را می بندد. با این حال وقتی که خدمتکار مشغول شستن ظرف ها و لباس هاست ناگزیز سکوت را می شکند. حتی وقتی برادران کوچک من یک روز تعطیل هستند کمی سر و صدا ایجاد می شود و من برای خوابیدن مشکل پیدا می کنم.» همه دختران از سر و صداهای مختلفی چون ، فریاد فروشنده ها ، صدای زنگ تلفن و زنگ در ، همسایه ها که برای گپ دوستانه سری به خانه آنها می زنند ، احساس ناراحتی می کنند آنان اعتراف می کنند که غیرممکن است ذره ای سکوت محض مانند شب هنگام داشته باشند و در نتیجه به نظر می آید این کارمندان هرگز خواب کافی نداشته باشند. بسیاری از این دختران از مشکلات معده ای و روده ای هم شکایت می کنند که در خصوص شب کاری اجتناب ناپذیر است چرا که بدن تحت فشار و استرس مزمن قرار می گیرد. افزایش بالقوه در ضرباهنگ غیرعادی قلب می تواند منجر به ناخوشی های سخت مزمن زنانه و اختلال در خواب شود. سیستم مدیریت از طریق ارایه غذا در مراکز اصلی GE برای حل این مشکلات تلاش می کنند. در مراکز GE در پایان روز یا شب ، دختران با استرس ، بی خوابی و تلاش برای حفظ یک لبخند مصنوعی جریحه دار شده اند ، اما به طور ناخودآگاه پذیرفته اند که بهای آن را دریافت می کنند. آمنیشا می گوید : «تنها با در دست داشتن یک مدرک فارغ التحصیلی و بدون تجربه کاری ، نمی توانم امیدی برای به دست آوردن کاری بهتر داشته باشم.» «این وقفه طولانی است که برای من ایجاد شده و فکر نمی کنم که دوست داشته باشم این نوع کار را بعد از ازدواج هم ادامه دهم.» پرسنل غذا ، آب معدنی ، نوشابه های سبک و میوه را خود تهیه می کنند اما هزینه غذا به آنان پرداخت می شود. مدیریت همچنین مقدار زیادی غذای مقوی و سالاد در اختیار کارگرانش قرار می دهند تا آنها را سالم نگاه دارند. اما چون اکثراً این مشاغل شب کاری دارند ، به این معنی است که یک کارمند شب کار می بایست ساعت بیولوژیکی بدنش را با آهنگی جدید وفق دهد و این سبب می شود خطرات و تهدیدهای سلامت اجتماعی آنان به قوت خود باقی بماند. اکثر این دختران اعتقاد دارند که این شغلی مصلحتی است و آنان بعد از یک یا دو سال یا تا وقتی که شغلی بهتر به دست بیاورند یا حداقل در شغلی روزکار استخدام شوند آن را ادامه خواهند داد. همه این دختران احساس می کنند که برای دختران و زنان استخدام شده در مراکز مخابراتی الکترونی هیچ دورنمایی برای پیشرفت کاری وجود ندارد. آنها تغییر اندکی در جایگاه اجتماعی شان حس می کند. تا جایی که به دختران غیرمتأهل مربوط می شود هیچ مشکل خانوادگی آنها را تهدید نمی کند چرا که بسیار از آنها با والدینشان زندگی می کنند و همه امور تحت کنترل خانواده است. حتی دخترانی که از خارج از حیدرآباد آمده بودند هم آزادی زیادی داشتند و درگیر غذا پختن و خانه داری نبودند. از 14 دختر متأهل مورد مصاحبه ما ، 8 نفر بچه داشتند. آنها در خانه کمک داشتند تا از بچه هایشان مواظبت کنند. 5 نفر از این دختران بعد از شش ماه جداً در فکر ترک این شغل بودند ، زیرا با داشتن بچه ، کار کمی دشوار شده بود. همۀ این زنان اظهار داشتند که مجبورند در زندگی اجتماعی و نقش های اجتماعی شان محدودیت هایی اعمال دارند و اغلب شوهرانشان به همراه بچه ها به تنهایی در این عرصه ها ظاهر می شوند. زنان تنها می توانند شنبه ها و یکشنبه ها یعنی طی تعطیلی هفتگی به این کارها رسیدگی نمایند. اما در طول ساعات روز هنگام ایفای وظایفشان احساس خواب آلودگی می کنند. مردان در خانواده برخی کارهای خانه را به عهده می گیرند. روی هم رفته زنان متأهل به خاطر مسئولیت های اجتماعی تعریف شده اجتماعی شان ، مانند مراقبت از بچه ها و خانه داری احساس ضرر و زیان می کنند. بسیاری از این زنان احساس می کنند که هیچ تغییری در جایگاه اجتماعی آنها رخ نداده است. در حالی که زنانی مشغول به کار در سیستم مدیریتی که دورنمایی از پیشرفت شغلی را پیش روی خود دارند در جایگاه خانوادگی شان نیز پیشرفت هایی احساس می کنند. به این خاطر که بسیاری از این زنان ، کاملاً مشغول به کارشان هستند و وقت کمی برای به عهده گرفتن امور خانه دارند و از این رو تصمیمات مهم اساساً توسط مردان یا بزرگان خانواده که وقت بیشتری را در خانه می گذرانند ، اتخاذ می گردد. ما دریافتیم که زنان متأهل هنوز درگیر مسئولیت خانه داری و مراقبت از بچه ها هستند ، که حرکت آنها را برای ترقی و پیشرفت در آینده شغلی محدود می کند. دختران مجرد تحرک و پویایی زیادی داشتند و بسیاری از آنها اهل شهرهای دیگر بودند و به حیدرآباد آمده بودند تا شغلی پیدا کنند ، از این رو به همراه دوستانشان آپارتمانی اجاره کرده بودند. بسیاری اوقات چهار دختر یک آپارتمان را اجاره می کردند و از آنجا که همه این دختران در اوقات متفاوتی کار می کردند ، هر یک فضای زیادی در اختیار داشتند و هزینه های کمتری متقبل می شدند. اکثر زنان متأهل احساس می کردند که خانه داری و مراقبت از بچه ها اصلی ترین مسئولیت آنها است و بسیاری از این که قادر به انجام این کارها نبودند احساس گناه می کردند. آنها نمی توانستند شغلهایشان را رها کنند و در خانه بمانند ، زیرا حقوقی که آنها به خانه می آوردند تغییر زیادی در وضع خانه ایجاد می نمود. شنبه ها و یکشنبه ها یا وقتی که آنها تعطیل بودند همۀ کارهای خانه را به طور کامل بر عهده می گرفتند و این هنگام زمان تعطیلی مردان و سایر اعضای خانواده می رسید. زنانی که ما ملاقات کردیم سخت در تلاش بودند تا هم کارگرانی مؤثر در اداره و هم کدبانویی کامل در خانه باشند. بدین معنا که همۀ مسئولیت های فرهنگی و سنتی مربوط به اداره خانه و وظایف متنوع در ایجاد شادی و شور در خانواده را به عهده بگیرند. زنان ، به ویژه زنان متأهل ، گر چه تغییراتی که در کار آنها در زمینه فناوری اطلاعات رخ می داد آگاه بودند ، اما شایستگی کافی در خود احساس نمی کردند تا به جنگ روابط مردسالارانه و نابرابری های ساختاری که با آن همراه است بروند. قرائتی از جهانی سازی چنین وعده می دهد که با برقراری فرهنگ حقیقی جهانی ، از طریق مبادلۀ جهانی اطلاعات و مهارت ها ، عقب ماندگی ها محو خواهد پرداخت. در عین حال برخی بر این باورند که تحت این نظام جهانی ، همکاری و نگرانی متقابل برای تحقق عدالت اجتماعی به طور خودکار مورد اهمیت قرار می گیرد. اما واقعیت این است که این نگرانی ها عملاً به این دلیل به وجود آمده اند که نظم جهانی بر پایۀ روابط نابرابر قدرت پایه گذاری شده است. جهانی سازی ، پدیده "به حاشیه بردن" ملت های ضعیف را دنبال می کند و به نظر می رسد جهانی سازی مانند تجارت ، گزینه ها را افزایش می دهد ، اما فقط برای کسانی که پول دار بوده و به بازار دسترسی داشته باشند. به موجب تفاوت های موجود بین زنان و مردان در دسترسی به دانش ، مهارت ها ، مسئولیت ها و توجهات و کنترل منابع ، آنها به طور گسترده ای تحت تأثیر فرایند جهانی هستند. در حالی که جهان از یک سو ظاهراً در هر ساعت کوچک و کوچکتر می شود و مسأله فاصله ها دیگر اهمیت خود را از دست داده اند ، با این وجود این که شما کجا متولد و بزرگ شده اید ، تأثیر زیادی روی آیندۀ شما دارد. بنابراین اگر شما یک زن جاه طلب فارغ التحصیل رشته کامپیوتر هستید ، اگر در کالیفرنیا و نیویورک زندگی کنید ، چشم انداز آیندۀ شما خوب خواهد بود. اما اگر در هند متولد شده اید و در دهلی یا در حیدرآباد زندگی می کنید ، بهتر است شروع به تمرین کنید و بگویید : «سلام ، اسم من شرلی است ، چگونه می توانم کمکتان کنم ؟» و در حالی که اکثر هموطنانتان در خواب خوش به سر می برند تا ابد با صدایی مهربانانه صحبت کنید. نتیجه گیری بنابراین نتیجه می گیریم ، در حالی که فناوری اطلاعات و ارتباطات به نیروی بالقوه برای تغییر حیات اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی در دنیای جهانی شده مبدّل گردیده اند ، هم اکنون تقسیم جنسیتی کار در حال ظهور است. شمار زیادی از زنان اغلب روی کارهایی متمرکز شده اند که مربوط به مصرف کنندگان نهایی بوده و مشاغلی در دست دارند که مستلزم مهارت فنی کمتری است و شمار کمی از آنان در بخش های مدیریتی ، تأمین و طراحی مشغول به کار می باشند. در هندوستان توانایی زنان در شرکت در فناوری اطلاعات در سطوح پایینی قرار دارد که این امر را می توان با فقر بی حد و اندازه و زیر ساخت های نامطلوب مرتبط دانست که دسترسی زنان را به تحصیل و فناوری اطلاعات محدود می نماید. در زمینه جهانی سازی و تحولات ساختاری که در اقتصاد جهانی به وقوع پیوسته ، آن دسته از تغییراتی که مربوط به فناوری تولید می شوند. مشاغل زنان را از میان برداشته یا آنان را به شغل هایی جدید با شرایط سخت و درآمد کم گماشته است. در حال حاضر خدمات مبتنی بر فناوری اطلاعات در هند بر مبنای ارزش های سنتی هندی در خصوص کیفیت ، خدمت به مشتری ، همکاری و ادب در حال گسترش هستند. این خدمات از منابع انسانی موجود یعنی انبوه جوانان مسلط به زبان انگلیسی و نیز مزیت های هزینه ای که در سطح جهانی مورد رقابت است بهره می برند. از بعضی جنبه ها گسترش خدمات فعال فناوری اطلاعات هم برای زنان و هم برای مردان بی نهایت سودمند بوده است به ویژه برای کسانی که مهارت هایی محدود داشته و یا استطاعت سرمایه گذاری روی آموزش عالی را ندارند. این خدمات ، زنان مجرد را هم به تحرک و پویایی واداشته است ، اما روی هم رفته روابط جنسیتی در خانه را تغییر نداده است. |
حرفة بهبودبخش ( زنانه یا مردانه بودن حرفه کتابداری ؟ )
در بسیاری از نوشتهها، بحث حرفهبودن یا نبودن کتابداری، بویژه در مقایسه با حرفههایی مانند حقوق و پزشکی، مطرح میباشد.
مقایسة این سه حوزه، بویژه به لحاظ شاغلان در این رشتهها، بحث بیراهة زنانهبودن حرفة کتابداری و مردانهبودن حرفههای پزشکی و حقوق را پیش کشیده است. «ماری نیلزماک» در مقالهای که در شماره 38 مجله Journal of Education for Library and Information Science در سال 1977 منتشر کرد بر ضرورت بازمفهومسازی حرفهها برای رفع ابهامات موجود در این حوزه تأکید دارد.
در بازمفهومسازی که او بهعمل میآورد سه نوع حرفة مختلف شناخته میشوند:
1. حرفههایی که از اقتدار بالا برخوردارند، مانند حقوق و پزشکی. در این حرفهها متخصصان، دستورالعملها و تجویزها یا راهبردهایی را ارائه میکنند که مشتری باید آنها را دنبال کند؛
2. حرفههای غیرمستقیم یا تولیدگرا مانند مهندسی و معماری که بخشی از آن، دستوری و بخشی مشورتی است؛
3. حرفههای «بهبودبخش» مانند آموزش، مددکاری اجتماعی، و کتابداری و اطلاعرسانی؛ در این حرفهها متخصصان مهارتهایی مشابه مهارتهای خود در مشتریان بهوجود میآورند، با این هدف که آنها از دانش برای اعمال کنترل بر زندگی یا تعلیم خود بهره گیرند.
این حرفهها اساساً مشارکتی و مشتریمدارند و اصلیترین رسالت آنها تسهیم و تسهیل در دسترسی به دانشی است که مورد نیاز مشتری میباشد.
این حرفهها بویژه با حرفههای دارای اقتدار بالا، متفاوت هستند. در الگوی مشتریمدار این حرفهها، قدرت و اقتدار حاکم نیست، بلکه تمایل به توسعة قابلیتها و ارتقای اطمینان در مشتریان حاکم است؛ هدف آن است که مشتریان از توانایی پرداختن به مسائل و چالشهای خود برخوردار شوند.
با پذیرش مفهوم کتابداری به عنوان «حرفة بهبودبخش»، ضرورت تلاش برای مشابهسازی با حرفههای حقوق و پزشکی از بین میرود؛ در مقابل ضرورت تلاش برای افزایش استقلال و قابلیتهای دیگران، در حرفة کتابداری و اطلاعرسانی آشکار میشود.
در این چهارچوب نظری است که فعالیتهای گسترده برای افزایش سواد اطلاعاتی در افراد و جامعه، بویژه در این دوران که انسانهای مستقل با قابلیتهای فرامعمولی، سرمایههای اصلی هر کشور و جامعهای هستند، باارزش تلقی میشوند.
تهیه کننده : آقای جبارزاده
